Quảng Bình không chỉ nổi tiếng “Chiến đấu giỏi, sản xuất cũng giỏi”, lập nên bao chiến công hiển hách vang dội trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước, mà còn luôn nổi tiếng trên văn đàn đất nước. Đội ngũ viết văn, làm thơ tỉnh Quảng Bình rất đông, nơi nào cũng có và đi đâu cũng gặp. Riêng chuyên ngành Văn học tỉnh nhà đã có gần 120 hội viên, chiếm hơn một nửa tổng số hội viên 7 chuyên ngành của Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình; trong đó có 10 nhà văn Việt Nam và 5 nhà ngiên cứu văn
Với chức năng, sự nhạy cảm, sự thông minh của mình, bằng hình tượng và tác phẩm văn học, các nhà văn, nhà thơ tỉnh nhà đã góp phần chuyển tải các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Pháp luật của Nhà nước đến với mọi tầng lớp nhân dân, nâng cao nhân sinh quan cộng sản trong dân, làm cho mọi người càng thêm tin tưởng và tích cực theo Đảng làm cách mạng. Các nhà văn, nhà thơ trong tỉnh luôn bám sát cuộc sống sinh động, đem hết tinh thần, khả năng, tư duy sáng tạo, phát hiện và thể hiện trong nhiều tác phẩm của mình những điển hình tiên tiến, những mô hình làm ăn giỏi bằng hình tượng văn học giàu sức thuyết phục. Các nhà văn, nhà thơ tỉnh nhà cùng với rất đông những người yêu và say mê văn học, ngày đêm không quản thời gian, không quản thời tiết khắc nghiệt, lăn lộn, trèo đèo, lội suối, vượt sông, bám biển, băng qua cuồng phong, hồng thuỷ và mưa to, gió rét… đến tận từng bản làng, thôn, xóm, ruộng đồng, công trường, xí nghiệp, hăng hái xông pha vào các mũi nhọn của sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá, vào các công trình kinh tế trọng điểm và những yêu cầu trong cuộc sống của nhân dân để nắm bắt tình hình và sáng tạo văn học.
Trong 5 năm qua, văn học Quảng Bình đã xuất hiện nhiều tác phẩm có chất lượng tốt; đề cập một cách chân thật, sinh động những vấn đề nóng bỏng của cuộc sống, thu hút được sự chú ý của dư luận. Những tác phẩm đó đã góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh để mở rộng và làm sâu sắc hơn quá trình đổi mới quê hương, đất nước, thể hiện phong phú hơn sự chuyển mình mạnh mẽ của tỉnh nhà. Vượt lên muôn vàn khó khăn và thử thách, các nhà văn, nhà thơ thuộc chuyên ngành Văn học trong tỉnh đã cho ra mắt bạn đọc trong và ngoài tỉnh 28 tập văn xuôi, 43 tập thơ, 4 tập lý luận phê bình văn học. Bình quân mỗi năm, công bố trên 15 đầu sách văn học, chưa kể nhiều tập sách chưa có điều kiện để xuất bản và hàng trăm tác phẩm, trong đó có hàng chục tác phẩm văn xuôi và thơ viết ngợi ca và tiễn đưa Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi Người qua đời... được công bố trên các tạp chí, báo, đài Trung ương và địa phương.
Về văn xuôi có thể kể đến: Hoàng Thái Sơn với tập truyện ngắn "Lửa đêm", Hữu Phương với tập truyện ngắn "Anh bộ đội và cô gái quân phục xanh", Hoàng Bình Trọng với tập truyện ngắn "Nhân vật chính", Nguyễn Thế Tường với tiểu thuyết "Bến đắng" và tái bản tập "Hồi ức một binh nhì", Văn Lợi với tập ngụ ngôn "Quà biếu" và tập "Biết để sống", Kim Cương với tập ký sự dày trên 630 trang "Đường qua tuyến lửa" và tập truyện ký trên 300 trang, Nguyễn Xuân Sùng với tập truyện ký "Chắp nối Trường sơn", Hoàng Đại Hữu với “Sông quê", Đinh Duy Tư với tập truyện ngắn "Hoàng hôn tím", Trương Thị Cúc với tiểu thuyết "Bụi đá", Nguyễn Anh Dũng với tiểu thuyết "Người Châu thổ", Hoàng Minh Đức với tập "Sống giữa đời người", Hoàng Hiếu Nghĩa với "Vui với truyện Kiều" và tập truyện “Cổ tích”, Ngọc Đóa với "Khoảnh khắc còn lại", Trương Thị Thu Hiền với "Đoản khúc cho quê", Phan Văn Sừng với "Dấu ấn thời gian", Hữu Phi với ba tập "Mùa yêu ta gửi"...
Có thể nói, văn xuôi Quảng Bình trong 5 năm qua đã có nhiều bước tiến nhảy vọt, được độc giả đón đọc. Bản lĩnh chính trị và khát vọng của các nhà văn Quảng Bình đã in đậm trong từng trang viết của họ. Cùng với các tác phẩm sáng tác thường xuyên, Tạp chí Nhật Lệ đã tổ chức thành công cuộc thi viết truyện ngắn và ký 2011-2012 thu hút hàng chục tác giả trong và ngoài tỉnh tham gia 142 tác phẩm, tạo nên không khí mới mẻ trong sáng tác văn học. Các tác phẩm văn xuôi được xuất bản trong 5 năm qua có nội dung tư tưởng và chất lượng nghệ thuật ngày một nâng cao. Mỗi tác giả có một phong cách riêng, lối xây dựng tác phẩm riêng và tiếng nói riêng, song đều mang cốt cách văn học một vùng đất luôn vươn tới cái mới, cái đẹp, cái cao cả.
Quảng Bình thường được gọi là một miền thơ. Thơ và nhiều nhà thơ nổi tiếng khắp nơi trong các thời kỳ. Cái nền vững chải, đầy sức sống, đầy cảm hứng và truyền thống ấy đã tạo đà, tạo thế cho các thế hệ nhà thơ Quảng Bình luôn vươn cao. Nhìn lại chặng đường thơ trong 5 năm qua có thể kể đến: Hoàng Vũ Thuật với "Ngôi nhà cỏ" và "Mùi", Trần Hải Sâm với "Giọt trăng", Văn Lợi với "Ngộ nghĩnh tuổi thơ", Trần Dụ với "Nối dòng thời gian", Cảnh Giang với "Lời ru của biển" và "Sone cho em", Đỗ Thành Đồng với "Rác", Hoàng Bình Trọng với "Cõi lặng", Nguyễn Thiên Sơn với "Hướng trăng", Giang Biên với “Thơ trung đại của các tác giả viết về Quảng Bình”, Hoàng Đại Hữu với "Thời gian", Đặng Thị Kim Liên với "Mùa xuân đôi mắt", Trịnh Xuân Bái với "Trời trong mắt em", Văn Lạc với "Sóng bước cùng trăng", Lê Phương Lai với "Dưới trăng", Lê Bá Chương với "Khúc hát người đi tìm quặng", Lê Mậu Tý với "Hai nửa dây đàn", Đỗ Quý Dũng với "Người hát rong", Phúc Minh với "Chúc Xuân", Lê Công Thú với "Lời ngàn năm", Lê Ngọc Huân với "Bất chợt", Hoàng Kim Phượng với "Lời cỏ muộn mằn", Nguyễn Hồng Sơn với "Giọt đắng", Trần Thị Huê với "Giấc mơ nhật thực", Đinh Hương Giang với "Năm màu mây" và "Trăng sau bão", Lê Đình Ty với "Có và không", Hoàng Lệ Minh với "Điệp khúc mùa thu", Đoàn Công Sơn với "Giọt trăng non", Lê Tiền Xuân với "Làng cát"...
Trong dịp kỷ niệm 410 năm danh xưng Quảng Bình, với nhiều nỗ lực cố gắng, chúng ta đã tập hợp, biên soạn và xuất bản được tập "Thơ Quảng Bình 410 năm", dày dặn số trang, đầy đặn số bài của các nhà thơ trung đại, đương đại và hội viên viết về Quảng Bình, được bạn đọc đánh giá tốt. Bên cạnh việc tập trung sáng tạo, Ngày thơ Việt Nam vào dịp Tết Nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng) hàng năm luôn được tổ chức trang trọng, phong phú và đa dạng ở huyện Quảng Ninh, Trung tâm Văn hoá Thông tin tỉnh, Trường Đại học Quảng Bình, Trường THPT Đồng Hới, các Chi hội văn nghệ địa phương như: Lệ Thuỷ, Quảng Trạch, Bố Trạch; được đông đảo hội viên và các tầng lớp nhân dân yêu thơ tham gia. Thông qua Ngày thơ Việt Nam để giáo dục tình yêu quê hương, đất nước; ca ngợi Đảng, Bác Hồ và Tổ quốc; tôn vinh những giá trị cao qúy của thơ ca Việt Nam.
Đặc biệt, vừa qua, hai nhà thơ Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên đã công bố các tập "Thơ bạn thơ" - đây là những tuyển tập thơ hay của Việt nam, được công chúng và giới văn nghệ sĩ đánh giá cao; trong đó, Quảng Bình đã có gần 30 nhà thơ có thơ trong các tập thơ ấy, gồm 45 bài thơ của 14 nhà thơ hiện là hội viên của Phân hội Văn học Quảng Bình. Tạp chí Nhật Lệ - cơ quan tuyên truyền và là tiếng nói của văn nghệ sĩ Quảng Bình không ngừng được củng cố, từng bước được nâng cao, luôn cải tiến hình thức và nội dung, nâng cao chất lượng, duy trì các hoạt động, đã chuyển tải được hàng trăm tác phẩm văn học tốt. Các Chi hội văn nghệ địa phương như: Quảng Ninh, Bố Trạch, Quảng Trạch, Lệ Thuỷ; các Câu lạc bộ thơ theo định kỳ đã cho ra mắt bạn đọc nhiều đặc san, nhiều tập thơ có nội dung phong phú, chất lượng, kịp thời phục vụ tốt các sự kiện lịch sử của quê hương, đất nước, làm cho bộ mặt văn học tỉnh nhà thêm phần đa dạng và phát triển mạnh mẽ.
Sức sáng tạo mạnh mẽ của các nhà văn, nhà thơ đã từng bước tiến bộ, lý giải khoa học hơn quan hệ giữa văn học nghệ thuật với chính trị, giữa hiện thực với nghệ thuật, có nhiều cố gắng tiếp cận với các phong cách sáng tác hiện đại, những cách tân đúng hướng; đồng thời, phê phán bệnh sơ lược, giản đơn, chạy theo thị hiếu tầm thường. Tư tưởng văn học truyền thống của cha ông được quan tâm nghiên cứu. Phê bình văn học trong thời kỳ đổi mới có tác dụng tích cực đối với sáng tác, phát hiện cái tốt, ủng hộ cái mới, tiến bộ trong hoạt động sáng tạo. Mảng lý luận phê bình văn học trong nhiệm kỳ qua nổi lên có: Hoàng Thụy Anh với "Bản sô-nát thi ca", Hoàng Đăng Khoa với nhiều bài mang tính lý luận sâu sắc đăng trên nhiều báo chí Trung ương và địa phương và được nhiều người đánh giá tốt. Ngoài sáng tác thơ, nhà thơ Lý Hoài Xuân cũng đã công bố hai tập mang tính lý: "Hồ Chí Minh - Nguồn cảm xúc không bao giờ cạn" và "Bơi giữa dòng đời, bơi giữa dòng thơ"... Ban Lý luận phê bình văn học cũng đã tạo ra không khí mới, tác động mạnh mẽ, góp phần nâng cao giá trị văn học tỉnh nhà. Tổ chức được nhiều hội thảo, tọa đàm các tác phẩm đem lại những bổ ích như: Hội thảo về cuộc đời và tác phẩm của nhà thơ Hàn Mặc Tử nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhà thơ, hội thảo trường ca "Đồng Hới khúc huyền tưởng" của Thái Hải, hội thảo tiểu thuyết "Chân trời mùa hạ" của Hữu Phương, tọa đàm về tuyển tập thơ Hải Kỳ, tọa đàm tuyển tập thơ Lê Đình Ty... Qua đó, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động của các nhà văn, nhà thơ, khơi dậy cảm xúc nghệ thuật, đạt hiệu ứng trong từng tác phẩm, khiến dòng sáng tạo chủ lưu luôn đứng vững theo mạch nhân văn tiến bộ.
Văn học Quảng Bình trong 5 năm qua không chỉ phát triển mạnh về số lượng tác phẩm, mà chất lượng ngày càng được nâng tầm cao hơn. Nhiều tác phẩm đã đoạt giải cao như: tiểu thuyết "Chân trời mùa hạ" của Hữu phương đoạt giải B cuộc thi tìm hiểu về đề tài nông nghiệp và nông dân. Trường ca viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp của Hoàng Bình Trọng được Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Nhà văn Việt Nam tặng thưởng cao. 15 tác phẩm đoạt giải thưởng Lưu Trọng Lư lần thứ IV. Nhiều hội viên trong Phân hội có nhiều tác phẩm đoạt giải cao trong các cuộc thi do báo, đài Trung ương và địa phương tổ chức. 5 năm qua còn có trên 70 lượt hội viên được UBND tỉnh và Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh khen thưởng.
Cùng với những sáng tạo theo tư duy và cảm hứng, tích cực hưởng ứng cuộc vận động "Học tập và theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", các nhà văn, nhà thơ trong tỉnh đã tranh thủ mọi thời gian, đem hết tâm huyết của mình, vừa bám sát cuộc sống trong sự nghiệp đổi mới quê hương, vừa sưu tầm, nghiên cứu, tư duy sáng tạo, sáng tác được hàng trăm tác phẩm với nhiều thể loại như: ký, truyện ngắn, lý luận, tiểu luận, thơ... góp phần tích cực trong việc tuyên truyền, quảng bá cuộc vận động được lãnh đạo tỉnh và nhân dân đánh giá cao. Qua 3 đợt sơ kết của tỉnh, Phân hội Văn học đã có 1 tập sách và 17 tác phẩm được Ban vận động của Tỉnh ủy trao giải. Đó là: Các tác giả đoạt giải A như: Hoàng Thái Sơn (bút danh Minh Cầm Trang) với truyện ngắn “Mênh mông tình Bác”; Kim Cương với chùm tiểu luận 3 bài: “Nhớ mãi lời Bác dạy về văn học nghệ thuật”, “Vận dụng tư tưởng văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nâng cao đạo đức cách mạng và tính nhân văn” và “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trước hết phải đẩy lùi sự suy thoái về đạo đức”; Lý Hoài Xuân với tập "Hồ Chí Minh cảm xúc không bao giờ cạn”. Giải B có các tác giả: Nguyễn Văn Tăng với “Những tác phẩm ca dao của nhân dân nói về công ơn Bác Hồ”, Phan Văn Khuyến với chùm thơ 2 bài: “Lòng bà mẹ Rục” và “Bao điều suy nghĩ”, Nguyễn Anh Dũng với truyện ký “Ánh sáng niềm tin”, Lê Anh Phong với chùm thơ 3 bài “ Bình sinh Người là một con người”, “Lời ru bên khung cửi” và “ Pắc Bó đầu nguồn”. Giải C có các tác giả: Nguyễn Thiên Sơn với “Dương Nỗ chiều thu”, Đinh Duy Tư với “Ngọn lửa thiêng”, Đặng Kim Liên với chùm 2 bài thơ “ Nhật Lệ Bác về” và “ Quà Bác tặng”, Phan Văn Khuyến với “Ánh sáng tình bạn”. Giải khuyến khích có Cảnh Giang với “Những câu chuyện về Người". Ghi nhớ công ơn trời bể của Người, cảm phục tấm lòng cao cả và đạo đức cách mạng tuyệt vời của Người, các nhà văn, nhà thơ trong tỉnh đã luôn cố gắng rèn luyện, làm theo tư tưởng và đạo đức của Chủ tịch Hồ chí Minh, tích cực sáng tạo tác phẩm ngợi ca và truyền bá tấm gương đạo đức của Người.
5 năm qua, chuyên ngành Văn học đã có trên 100 lượt hội viên đi dự các trại sáng tác trong và ngoài tỉnh. Mỗi trại sáng tác đã mang lại cho các nhà văn, nhà thơ nhiều điều kiện thuận lợi cả về vật chất lẫn số lượng và chất lượng sáng tạo, tạo ra nhiều tác phẩm tốt. Đặc biệt, đã cử người về tận từng huyện, từng xã phát hiện tài năng trẻ, tổ chức trại sáng tác cho 15 trại viên trẻ không phải là hội viên đạt kết quả tốt; trong đó có một tác giả học sinh lớp 11 đã có tiểu thuyết do Nhà xuất bản Văn học xuất bản và đang chuẩn bị hoàn thành tiểu thuyết mới, một nữ tác giả là hướng dẫn viên du lịch đã có tiểu thuyết dày trên 500 trang được Nhà xuất bản Thuận hóa xuất bản.
Những thành tựu của văn học tỉnh nhà trong 5 năm qua rất đáng trân trọng và không ai có thể phủ nhận được, nhưng vẫn còn nhiều mặt tồn tại. Đó là một số hội viên ít nghiên cứu nắm bắt tình hình, nên thiếu hiểu biết về các chính sách, về tình hình và nhiệm vụ mới trong cả nước nói chung và địa phương nói riêng; ít đi sâu, đi sát vào thực tế cuộc sống; lạm dụng các tư liệu trên mạng internet; nặng ý thức chủ quan, chưa phát huy được vai trò của người văn nghệ sĩ – chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng và văn hoá, vì vậy, khi thể hiện trong tác phẩm không có nhiều mới mẻ, không phù hợp với thời đại, cách nhìn nhận và tư duy sáng tạo còn nhiều mặt hạn chế; còn không ít tác phẩm chưa thể hiện được tính chất tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, không bắt kịp nhịp độ phát triển của quê hương đất nước. Số lượng tác phẩm trong 5 năm qua nhiều hơn hẳn, nhưng chất lượng lại chưa tương xứng, ít tác phẩm có giá trị cao. Chất lượng sáng tạo văn học chưa đáp ứng với yêu cầu của sự nghiệp cách mạng và sự hưởng thụ của nhân dân. Bên cạnh nhiều tác phẩm phản ánh khá sâu sắc, đa dạng, sinh động và phong phú của cuộc sống, có chiều sâu suy tưởng, có hình tượng văn học, có cốt cách và tính cách văn học được công chúng hoan nghênh, đón nhận, vẫn còn không ít tác phẩm mờ nhạt, dễ dãi, ít tính nhân văn, mang nặng tính báo chí... Vẫn còn một số văn nghệ sĩ có khuynh hướng xa rời thiên chức sáng tạo và trách nhiệm công dân của người nghệ sĩ, chạy theo nhu cầu của thị trường và thị hiếu thấp kém, tránh những vấn đề lớn của đất nước, chạy theo đề tài nhỏ nhặt, tầm thường.
Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng lĩnh vực lý luận văn học vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa giải đáp được nhiều vấn đề mà thực tiễn đổi mới văn học đặt ra. Hoạt động phê bình thực hiện chưa tốt chức năng hướng dẫn, điều chỉnh và đồng hành với sáng tác. Tác phẩm lý luận phê bình văn học còn quá ít, chưa đạt tới chiều sâu, nặng về giới thiệu tác giả, tác phẩm, tung hứng, thiếu tính xây dựng. Nguyên nhân của những mặt tồn tại trên không chỉ dừng lại ở những khó khăn về kinh tế trong cơ chế thị trường, thiếu nhiều về sự đầu tư, thiếu điều kiện về vật chất để hoạt động do tỉnh nghèo, mà một số hội viên còn thiếu tâm huyết, thiếu lòng tự trọng trong khi thể hiện tác phẩm của mình. Làm văn là làm người. Mỗi một nhà văn, nhà thơ phải luôn biết nâng cao lòng tự trọng và nhân cách của mình trong quá trình sáng tạo văn học, làm cho chất lượng tác phẩm của mình ngày càng tốt hơn.
5 năm qua là một chặng đường nỗ lực phấn đấu không biết mệt mỏi, đầy niềm tin và trách nhiệm của các nhà văn, nhà thơ Quảng Bình khiến chúng ta không khỏi tự hào. Với những thành tựu đã đạt được, với đội ngũ sung sức, đầy tài năng đã góp phần vào thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị địa phương và sự phát triển của nền văn học tỉnh nhà.
Kim Cương
Nguồn: QBTV
Đăng nhận xét Blogger Facebook