Trầm ơi...!

Dân trong nghề thường gọi việc lên rừng “ngậm ngải tìm trầm” bằng cái tên “Đi điệu”. Những “chuyến đi” trĩu nặng cơm- áo- gạo- tiền, đong đầy hi vọng và ẩn họa cả những nỗi đau của những người dân vùng gió Lào cát cháy Quảng Bình. Mấy mươi năm qua, cái nghề “mạt” ấy đã cướp đi bao sinh mạng của người dân nơi đây, vậy mà cái đói, cái nghèo đã và đang thúc giục nhiều bước chân lên rừng làm kiếp phu trầm.

Đến giờ, vẫn rất nhiều người tiếp tục “ngậm ngải tìm trầm”

Tặng vật của thiên nhiên 

Trầm hương là phần gỗ có chứa nhiều nhựa thơm sinh ra từ thân cây dó lưỡi trâu và dó lang. Còn kỳ hương hay còn gọi là kỳ nam là phần gỗ được chuyển hóa qua hàng chục, thậm chí hàng trăm năm của loại dó bầu. Cây dó thường tự mọc đơn lẻ trong các khu rừng thuộc miền Trung và Nam Trung bộ. Đặc điểm của sản vật này là ở hương thơm hết sức đặc biệt. Những vật phẩm chế tác từ kỳ hương có hương thơm gần như là mãi mãi. Có những đồ trang sức người ta làm từ kỳ nam đeo vài chục năm vẫn còn tỏa hương thơm.

Đông y gọi kỳ nam là "già nam", ngoài ra còn có những tên gọi khác như: Già nam hương, mật kết, hổ ban kim ty kết và kỳ nam hương… Trong đông y, người ta thường dùng trầm để làm thuốc hơn là kỳ, bởi kỳ quá hiếm và đắt tiền. Trầm có tác dụng như bổ nguyên dương; bổ thận khí; trợ tim, trợ sức cho công năng vận hóa của tỳ thận. Còn kỳ nam có công dụng chữa trị chứng đi tiểu không cầm được; giúp cho bền vững tinh khí; rất hay trong điều trị các bệnh tiêu hóa, bệnh khí thống...

Vì những lí do đó mà giá cả của Trầm và Kỳ càng ngày càng tăng chóng mặt. Chỉ trong vòng vài thập niên trở lại đây, trầm, kỳ trở thành một thứ được săn lùng hơn bao giờ hết. Người ta đổ xô đi tìm trầm, thế hệ này đi trước, thế hệ sau nối gót theo sau. Bỏ lại làng mạc, nhà cửa, ruộng vườn, con cái cho phụ nữ trông nom. Những ngôi làng vắng bóng đàn ông, chỉ có trẻ con, người già yếu và phụ nữ, không khác thời chiến là mấy.

Người đi tìm trầm không hẹn ngày về, đa phần kiếm được đồng nào thì gửi tiền về nuôi gia đình thông qua thương lái, còn không thì biệt xứ một vài năm là chuyện thường. Trong số những phu trầm thì cũng có một vài người trúng tiền tỷ, xây nhà cao cửa rộng, sắm xe sắm cộ, nhưng cũng không ít người tay trắng, phải mang thương tật suốt đời hoặc bỏ mạng nơi rừng thiêng nước độc, để lại những người vợ góa chồng và đàn con thơ dại. Thế nhưng, sự nghiệt ngã đó vẫn không ngăn được nhiều người tiếp tục nuôi ảo mộng nhờ trầm. Bởi, những ngôi nhà khang trang của những phu phất lên nhờ trúng trầm luôn là niềm mơ ước, thế nên, ngày qua ngày, thế hệ sau nối tiếp thế hệ trước, con theo cha, em theo anh, đoàn người đi về phía rừng chưa bao giờ dứt.

Trần ai lắm điều cay cực

Phu trầm thường đi thành từ “xâu”, nghĩa là mỗi nhóm có từ 3-4 người. Các “xâu” sẽ phân chia nhau đổ vào các cánh rừng dựng lán trại, thay phiên nhau tìm trầm, nấu ăn. Trung bình hàng ngày mỗi phu trầm phải lội 20-30km, cuối ngày thì về lại lán. Phu trầm nhiều khi đi lạc phải tìm lèn đá hoặc trèo lên cây cao ngủ qua đêm chờ sáng mới về. Lương thực họ mang theo thường đủ dùng trong một đến hai tháng, may mắn trúng được ít nhiều trầm thì họ ra khỏi rừng gọi điện cho chủ trầm để được chở về đồng bằng bán rồi tiếp tục “đóng gùi” - chuẩn bị các nhu yếu phẩm -  quay vào rừng. Còn nếu như cả tháng không được cái gì thì các phu trầm phải “hãm” gạo lại, tìm thêm rau rừng mà ăn, đập vỏ cây tre nứa lấy nước uống. Gắng cầm cự hi vọng kiếm thêm chút đỉnh bù lại tiền “đóng gùi”. Nhiều “xâu” trước khi đi còn chuẩn bị thêm “ngải” - một loại dược thảo gần giống sâm giúp phu trầm cầm cự được giữa rừng sâu nếu không may bị lạc đường hoặc gặp thiên tai không về kịp.

Mỗi khi tới địa điểm tìm trầm, các phu trầm được chủ trầm bố trí cho chỗ ăn uống, nghỉ ngơi lấy sức từ 2 - 3 ngày. Lúc này dân trầm được các chủ trầm cho ứng tiền để đóng gùi, chuẩn bị gạo, thức ăn, chăn màn, dao rựa, dụng cụ xoi trầm, hương hoa để cúng thần rừng. Khi phu trầm trúng thì bán lại cho họ, trừ nợ.

Những hiểm nguy mà phu trầm phải đối mặt không chỉ là lạc sang rừng các nước láng giềng rồi bị cảnh sát nước bạn bắt mà nguy hiểm hơn là gặp tộc người hung dữ mà họ thường gọi là Mẹo. Những người Mẹo này hễ gặp phu trầm là giết cho nên nếu gặp Mẹo thì dù có mang trên người rất nhiều trầm trị giá tiền tỉ cũng phải bỏ của chạy lấy người. Rất nhiều “xâu” trầm bị Mẹo giết chết hết.

Cay cực là thế, nhưng cám dỗ ước vọng đổi đời từ những mảnh trầm dường như đã ngấm sâu vào tiềm thức của những con người nơi đây, dẫn dụ những người đàn ông ở vùng rừng Quảng Bình lên đường xa xứ. Vì đói nghèo, họ liều lĩnh vào chốn rừng sâu núi thẳm, dù chẳng ai trong số họ có thể đoán trước tương lai xảy ra những gì, là phúc hay là họa! Đỉnh điểm của tai họa ấy diễn ra vào cuối tháng 3-2013, 5 phu trầm ở Quảng Trạch, Quảng Bình bị giết dã man trong lúc đi tìm trầm tại vùng rừng núi giáp ranh giữa xã Hướng Lập, Hướng Hoá, Quảng Trị; huyện Lệ Thuỷ, Quảng Bình và tỉnh Savanakhet - Lào.

Vụ án đã làm chấn động dư luận trong suốt thời gian qua. Những kẻ máu lạnh giết người không ghê tay đã phải đứng trước vành móng ngựa. Nhưng sự trả giá của chúng có làm người chết sống lại? Có xoa dịu được nỗi đau của người còn sống? Có làm vơi đi gánh nặng cuộc đời?

Nức nở… “Trầm ơi…!”

Tính đến giờ, đã nửa năm trôi qua kể từ ngày 5 phu trầm bị sát hại, thế nhưng, dường như nỗi đau vẫn còn rỉ máu và hành hạ những người đang sống. Nỗi mất mát không lời nào tả được hiện hữu trên những khuôn mặt khắc khổ, mòn mỏi đợi chờ. Giữa nắng cháy và gió Lào rát mặt, tiếng ai oán của những người mẹ khóc con, người vợ khóc chồng, con khóc nhớ cha bật lên não nề.

Chỉ vì mặc cảm với cái nghèo đeo đẳng, hai người con trai đã ở cái tuổi ngoại tứ tuần của bà cụ Hoàng Thị Nhung (82 tuổi, Quảng Minh, Quảng Trạch, Quảng Bình) vẫn quyết tâm theo đuổi nghiệp tìm trầm trong những cánh rừng heo hút bạt ngàn mà chưa lập gia đình. Quyết tâm thay đổi số phận mình bằng viễn cảnh giàu có sung túc khiến họ biền biệt nơi rừng thiêng nước độc, bỏ lại người mẹ già sống cô quạnh. Nhưng tiền bạc, giàu sang đâu không thấy, họ lần lượt nằm lại giữa rừng xanh. Nhận được tin hai con trai bị kẻ xấu sát hại, trái tim người mẹ già chết lặng. Liệu có nỗi đau nào hơn thế? Giờ đây, người con trai còn lại của bà lại tiếp tục lên rừng, để bà bơ vơ giữa ngổn ngang của những nỗi đau và chờ đợi.

Trong 5 nạn nhân xấu số đó thì Đinh Xuân Thân ở thôn Tân Sơn (xã Quảng Sơn, Quảng Trạch, Quảng Bình) là nạn nhân ít tuổi nhất. Tuy mới 19 tuổi, nhưng từ lâu Thân đã là trụ cột gia đình không chỉ kinh tế mà còn là chỗ dựa tinh thần cho người mẹ bị bệnh tim. Sau sự ra đi của Thân, người mẹ đáng thương đó đã gần như suy sụp hoàn toàn. Không biết bao nhiêu nước mắt của bà đã đổ xuống trong những đêm hiu quạnh.

“Đời phu trầm là trầm luân, khổ ải” một lão làng trong nghề “đi điệu” đã kết luận đầy triết lí. Ngẫm ra cũng chẳng sai là mấy. Người bỏ mạng đã đành một lẽ, ngay cả những người may mắn trở về cũng không ít người phải sống nốt phần đời còn lại trong bóng tối. Như trường hợp ông Nguyễn Văn Nhiệm ở Quảng Sơn, Quảng Trạch. Ông Nhiệm từng là một phu trầm mòn mỏi trên những chặng đường rừng suốt mấy chục năm ròng, song những trận sốt rét rừng ác tính trong mỗi chuyến đạp trầm đã vắt kiệt sức khỏe của ông. Ông trở về sau một trận ốm dài ngày ông đã bị liệt cả hai chân, mọi sinh hoạt, ăn uống đều nhờ cả vào vợ và con trai đang phiêu bạt đâu đó bên các cánh rừng của Malaysia tìm trầm...

Vậy mà, có một điều đáng nói ở đây là những mất mát đau thương đó dường như vẫn không làm chùn bước chân những phu trầm khác. Họ vẫn gùi đồ và lặng lẽ hướng về rừng…!

Nguồn: Báo Hải quan